اتاق سرور قلب فناوری اطلاعات هر سازمان است. هرگونه اختلال در این بخش می‌تواند تمام سیستم‌های شبکه، نرم‌افزارها و اطلاعات سازمان را دچار مشکل کند. بنابراین طراحی و ساخت اتاق سرور باید بر اساس استانداردهای جهانی مثل TIA-942، ANSI/BICSI و ISO انجام شود.
در این راهنما، مهم‌ترین الزامات ساخت یک اتاق سرور استاندارد را همراه با چک‌لیست کامل تجهیزات بررسی می‌کنیم.
اتاق سرور استاندارد چیست؟
اتاق سرور استاندارد (Standard Server Room) فضایی کنترل‌شده با دما، رطوبت، امنیت فیزیکی و کیفیت برق پایدار است که تمامی تجهیزات شبکه، سرورها، ذخیره‌سازها، روتر، سوئیچ و زیرساخت IT در آن نگهداری می‌شود.
یک اتاق سرور استاندارد باید:
✔ همیشه در دسترس باشد
✔ مجهز به سیستم سرمایش مناسب باشد
✔ دارای برق پایدار و UPS باشد
✔ امنیت فیزیکی مناسب داشته باشد
✔ مانیتورینگ 24/7 داشته باشد
✔ طبق استاندارد TIA-942 طراحی شود
۱. انتخاب محل مناسب اتاق سرور
انتخاب محل درست، اولین و مهم‌ترین مرحله است.
 ویژگی‌های محل مناسب:
    • دور از فضاهای پررفت‌وآمد
    • دور از رطوبت، آشپزخانه و سرویس‌ها
    • بدون پنجره یا با امکان مسدودسازی کامل
    • سقف و کف مقاوم
    • امکان کنترل دما و تهویه مستقل
    • فاصله مناسب از تابلو برق اصلی
    • امکان توسعه در آینده
۲. استانداردهای امنیت فیزیکی
اتاق سرور باید از نظر امنیتی محافظت‌شده باشد:
کنترل دسترسیقفل دیجیتال
    • کارت RFID یا اثر انگشت
    • ثبت ورود و خروج
    • دوربین مداربسته داخلی و خارجی
    • درب ضدسرقت ورودی
    • سنسور باز/بسته شدن در 
دیوار مقاوم
    • پوشش ضدحریق روی دیوار و سقف
    • دیوار ضد آتش با استاندارد حداقل ۱۲۰ دقیقه مقاومت
۳. تهویه و سیستم سرمایشی استاندارد
حداقل ۵۰٪ خرابی‌های تجهیزات IT ناشی از گرمای بیش از حد است.
به همین دلیل، استاندارد TIA-942 توصیه می‌کند که اتاق سرور باید سیستم سرمایشی مستقل داشته باشد.
دما و رطوبت باید ثابت و قابل کنترل باشد:
دمای مناسب
 ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتی‌گراد
رطوبت مناسب
۴۰% تا ۵۵%
تجهیزات توصیه‌شده
    • کولر گازی مستقل یا سیستم Precision Cooling
    • سنسور دما در نقاط مختلف رک‌ها
    • سیستم تهویه هوای گرم و سرد (Cold & Hot Aisle)

مدیریت هوای گرم

برای جلوگیری از گردش هوای گرم:

    • رک‌ها پشت به هم و در مسیر مناسب قرار بگیرند
    • از درهای جلو و پشت توری استفاده شود
    • شیارهای خالی رک با Blind Panel مسدود شوند
۴. سیستم برق ، UPS و توزیع انرژی (PDU)
اتاق سرور باید برق پایدار و غیرمشترک با سایر بخش‌ها داشته باشد.  
اتاق سرور بدون برق پایدار = فاجعه.
مورد نیاز:
    • کابل‌کشی استاندارد سه‌فاز یا تک‌فاز
    • تابلو برق مجزا
    • ارت استاندارد با مقاومت مجاز
    • UPS آنلاین با زمان پشتیبانی مناسب
    • PDU‌ های مخصوص رک (افقی و عمودی)
    • کلید محافظ جان و برق اضطراری
نکته مهم:
روی یک خط برق، هم‌زمان لود سرورها و کولر را قرار ندهید. 
UPS استاندارد
تجهیزات اتاق سرور باید حداقل ۱۵ تا ۴۵ دقیقه با UPS روشن بمانند تا:
  • سرورها به‌درستی خاموش شوند
  • از آسیب‌های ناشی از قطع ناگهانی برق جلوگیری شود

UPS مناسب:

UPS Online Double Conversion
برای رک‌ها، UPS رَکی (Rack-mount) مناسب‌تر است.

PDU (توزیع برق رک)

PDU باید:

    • از تجمع کابل‌ها جلوگیری کند
    • جریان را بین تجهیزات توزیع کند
    • دارای فیوز و محافظ باشد
    • به شکل عمودی (0U) یا افقی باشد
۵. رک و تجهیزات جانبی

انتخاب رک مناسب، یکی از پایه‌های ساخت اتاق سرور است.

انتخاب رک مناسب
    • رک 42U یا 44U برای سازمان‌های متوسط و بزرگ
    • رک دیواری 9U یا 12U برای دفاتر کوچک
    • درب توری (Perforated) برای گردش هوا
تجهیزات داخل رک:
    • سینی ثابت و متحرک
    • نگهدارنده کابل
    • فن رک
    • PDU
    • قفل امنیتی
    • سنسور دما 
۶. کابل‌کشی شبکه و مدیریت کابل
کابل‌کشی باید اصولی و تمیز باشد.
استانداردها:
    • استفاده از کابل CAT6, CAT6A یا CAT7
    • پچ پنل استاندارد
    • برچسب‌گذاری تمام کابل‌ها
    • مسیر کابل‌کشی جدا از برق
    • استفاده از داکت و سینی کابل با پوشش 

مدیریت کابل‌ها

    • استفاده از Velcro به‌جای بست پلاستیکی
    • جلوگیری از خم‌شدگی بیش از حد کابل
    • استفاده از کیت مدیریت کابل داخل رک
۷. سیستم اعلام و اطفای حریق
اتاق سرور نباید از سیستم اطفای آب استفاده کند!
سیستم‌های مجاز:
    • Novec 1230
    • FM200
    • Aerosol
    • گاز CO2 (در برخی موارد)

این سیستم‌ها:

✔ به تجهیزات آسیب نمی‌زنند
✔ سریع اطفا می‌کنند
✔ بدون آب هستند

تجهیزات تکمیلی:
    • سنسور دود هوشمند
    • سنسور حرارت
    • آژیر و اعلان هشدار 
۸. مانیتورینگ و مدیریت اتاق سرور
برای جلوگیری از خرابی، اتاق سرور باید مانیتورینگ 24 ساعته داشته باشد.
مانیتورینگ موارد زیر:
    • رطوبت
    • دما
    • باز بودن در
    • عملکرد UPS
    • مصرف برق
    • دوربین‌ها
    • هشدارهای شبکه
✔ چک‌لیست کامل تجهیزات اتاق سرور
در این بخش یک لیست کامل و آماده تهیه کردم که در پروژه‌های واقعی هم استفاده می‌شود: 
چک‌لیست تجهیزات اصلی
    • رک ایستاده 42U یا 44U
    • رک دیواری برای سوئیچ‌های طبقه
    • سرور (HP, Dell, Supermicro)
    • استوریج (SAN/NAS)
    • سوئیچ لایه 2 و 3
    • روتر و فایروال سازمانی
چک‌لیست تجهیزات برق
    • UPS آنلاین
    • باتری پک اضافه
    • تابلو برق مجزا
    • کابل برق ارت‌شده
    • PDU رک
    • ژنراتور (برای سازمان‌های بزرگ)
چک‌لیست سرمایش و محیط
    • کولر گازی مستقل 24 یا 30 هزار
    • سیستم تهویه
    • سنسور دما و رطوبت
    • فن رک
    • کف کاذب (در صورت نیاز)
چک‌لیست امنیت فیزیکی
    • درب ضدسرقت
    • قفل دیجیتال
    • کنترل دسترسی (کارت یا اثر انگشت)
    • دوربین مداربسته
    • سنسور ورود غیرمجاز 
چک‌لیست کابل‌کشی
    • کابل CAT6 / CAT6A
    • کابل فیبر نوری (در صورت نیاز)
    • پچ پنل
    • ترانکینگ، داکت، سینی کابل
    • لیبل‌گذاری
    • تستر کابل
چک‌لیست اطفای حریق
    • سیستم FM200 یا Novec
    • سنسور دود
    • سنسور حرارت
    • اعلام حریق مرکزی 
جمع‌بندی
ساخت اتاق سرور استاندارد یک پروژه کاملاً تخصصی است و نیاز به تجربه عملی و رعایت استانداردهای فنی دارد. رعایت موارد زیر باعث می‌شود شبکه کسب‌وکار شما:
    • کم‌هزینه‌تر
    • پایدارتر
    • سریع‌تر
    • امن‌تر
بشود و خطر از کار افتادن سیستم‌ها به حداقل برسد.